Αναζήτηση

ΥΠΟΔΟΥΛΩΜΕΝΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ, ΥΠΟΔΟΥΛΩΜΕΝΕΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΙΣ

Υπάρχει άραγε αντικειμενική σκοπιά των πραγμάτων;

Αν θα υπήρχε, από ποιανού αμερόληπτη άποψη θα μπορούσε ληφθεί αμερολήπτως...;

Βασανιστικό ερώτημα που έχει απασχολήσει εκτενώς την ανθρώπινη διανόηση χωρίς μια ικανοποιητική απάντηση ως προς την απόδειξη της «αντικειμενικής ακεραιότητας», σε ό,τι αφορά τουλάχιστον ζητήματα συμβάντων ή ψυχολογικού βιώματος. Αυτό άλλωστε μας το καταμαρτυρεί η Ιστορία στην αναπόφευκτη αποδόμησή της από εναλλακτικές ερμηνείες που δικαιώνουν τον καταπατημένο λόγο διαφορετικών θεάσεων, οι οποίες έτυχαν να στερούνται της προνομιούχας θέσης στο να αναπαριστά τα γεγονότα δήθεν αντικειμενικά. Διότι η αναστοχαστικότητα αποκαλύπτει ότι εκείνο που αποκαλούμε «αντικειμενικότητα» είναι μια χίμαιρα και το μόνο που μπορεί να την πλησιάζει είναι η διϋποκειμενική συνύφανση των απόψεων – κάτι το οποίο ενέχει ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα: το γεγονός ότι αυτή η συνύφανση συνήθως διενεργείται μέσα από τα σημεία που επιβάλλει είτε ο ρητορικά ισχυρότερος είτε εκείνος που διαθέτει τους περισσότους υλικούς ή πληροφοριακούς πόρους. Ως εκ τούτου, εκείνο που αναπαρίσταται ως «αντικειμενικότητα» και το οποίο μαθαίνουμε να παπαγαλίζουμε ως «αλήθεια» είναι απόρροια μιας πολύ επιτηδευμένης διεργασίας ιδιοτελούς εκμετάλλευσης και ερμηνευτικής διαστρέβλωσης των γεγονότων από συντελεστές που έχουν κάποια προνομιούχα θέση. Αυτή η βλοσυρή πραγματικότητα, που αποτελεί μέγιστο ζήτημα κοινωνιολογικής έρευνας, αρμόζει να ιδωθεί και στο καθαρά ψυχολογικό της σκέλος, εκεί όπου τα εγκλήματά της παύουν να είναι αφηρημένα ή συλλογικά και γίνονται πολύ σπλαχνικά και συγκεκριμένα.

Το βλέπουμε να συμβαίνει σε κάθε γωνιά και κλίμακα της ανθρώπινης διαβίωσης: άτομα υποδουλωμένα μέσα στον ασφυκτικό κλοιό της «αγάπης» ή της «συνεργασίας», εκεί όπου η «συνεκτικότητα» της αναπτυξιακής οργάνωσης μιας επιχείρησης ή η ασφαλιστική εγγύηση μιας οικογενειακής εγγύτητας απομυζούν το ανθρώπινο δυναμικό με τη δικαιολογία των «καλών προθέσεων». Το υπόστρωμα αυτό φτάνει μέχρι και στο ορισμό της Δικαιοσύνης, όπου η μοίρα των ανθρώπων κρίνεται με προκαταλήψεις βαθιά εδραιωμένες που με αυτοματοποιημένη δυσλειτουργία παραβλέπουν τα δικαιώματα μιας «προκλητικής» γυναίκας που τίθεται υπό σεξουαλική κακοποίηση, ενός ομοφυλόφιλου που ως «διεστραμμένος» είναι υπαίτιος για τις όποιες επιθέσεις έχει υποστεί, ενός Ρομά ή ενός έγχρωμου που λόγω της εξοστρακισμένης του θέσης κινεί εκ των προτέρων τις υποψίες παραβατικότητας, κοκ. Η αλήθεια είναι ότι ο εξοπλισμός της κρίσης μας για όσα συμβαίνουν είναι προσχεδιασμένος από προκαταλήψεις που έχουν εδραιωθεί από τα συμφέροντα μιας προνομιούχας τάξης. Το ίδιο ισχύει και για την υγεία – η εγγυρότητα μιας θεραπείας κρίνεται από τα λόμπι των εταιρειοκρατικών συμφερόντων και των επιστημονικών ιδεοληψιών που αδυνατούν να εξελιχθούν ευέλικτα προς την καινοτομία λόγω της υπηρεσίας ακριβώς αυτών των ίδιων συμφερόντων.

Το πιο σπαρακτικό όμως, όπως έχει προλεχθεί, συμβαίνει στην καθημερινότητα στα μικρά-μικρά γεγονότα που προσδιορίζουν τα βιογραφικά μας αφηγήματα. Οι περισσότεροι είμαστε υπό τον κίνδυνο του να γίνουμε βορά ερμηνευτικά ισχυρότερων «παικτών» και να βρεθούμε στην υπηρεσία μιας ηθικής οφειλής που δεν είναι παρά η βιτρίνα μιας ιδιοτελούς στρατηγικής που μας χειραγωγεί με το γάντι. Σε αυτό ακριβώς το σχήμα, για παράδειγμα, είναι εγκλωβισμένες πολλές γυναίκες που εξαρτώνται οικονομικά από τους συζύγους τους, οι οποίες υποφέρουν από το «καθήκον της υπηρεσίας» στα πλαίσια μιας οικογενειακής οφειλής – πρόκειται για ένα συνηθισμένο μοτίβο στα προβλήματα της ψυχοθεραπείας που με έχουν κατά καιρούς απασχολήσει. Οι γυναίκες αυτές αδυνατούν να παρουσιάσουν τα δεδομένα στην πραγματικότητα τους, ώστε να εκθέσουν το όποιο μερίδιο που τις δικαιώνει, επειδή εκείνος που κατέχει τους πόρους, ο εκάστοτε σύζυγος, διαχειρίζεται την πληροφορία σύμφωνα με τα μέτρα και τα σταθμά του. Αυτό το ίδιο συμβαίνει σε λιγότερο δραματικές καταστάσεις ή πιο αποσπασματικές τροπές των ανθρώπινων σχέσεων. Η θέση εξουσίας και η ρητορική υφαρπαγή του λόγου, τις περισσότερες φορές, τείνει να εκμεταλλεύεται την άγνοια ή την αδυναμία όσων προσπαθούν να βρουν ένα μπούσουλα στο πληροφοριακό τοπίο.

Εναργές το συμπέρασμα λοιπόν ότι το πληροφοριακό τοπίο είναι επί των πλείστων υποδουλωμένο και, συνεπώς, οι συνειδήσεις που αντιλαμβάνονται και επεξεργάζονται αυτό το τοπίο, ζούνε ολοκληρωτικά μέσα σε αυτο το τοπίο ως υποδουλωμένες συνειδήσεις! Εγκλωβισμένες προσωπικότητες μέσα στο ασφυκτικό φρούριο της ηθικής οφειλής, της παράδοσης, της «αλήθειας», που δεν έχουν την ικανότητα να διερωτηθούν και να διυλίσουν τα δεδομένα, να ξυπνήσουν μέσα στο πεδίο της ενεργητικής τους συμμετοχής στον τρόπο που πλάθεται και αναπαρίσταται η πληροφορία, εκπαιδεύονται να λένε ψέματα στον εαυτό τους ότι η κάθοδος προς το σιφώνι της απώλειας αποτελεί μια «εξέλιξη»...

Με αυτή την πεσιμιστική εκτίμηση του ανθρώπινου πεδίου είναι που πρέπει να ξεκινήσει κανείς με αποφασιστικότητα το εγχείρημα της αφύπνισης. Η διαδικασία της ψυχοθεραπείας και, ακολούθως, της αυτοπραγμάτωσης πρέπει να έχει ως πρώτο στόχο την ανάδειξη αυτού του φενακισμού που διέπει τον τρόπο που καθιερώνεται η οποιαδήποτε κοινοτοπία, ώστε να διενεργηθεί ένας αποπρογραμματισμός ή μια απεκπαίδευση της νόησης ως πρώτο μέτρο της ορθής ψυχολογικής κατάρτισης. Κατόπιν, έρχεται κανείς αντιμέτωπος με την εκκρεμότητα του να κάνει ανάληψη του νοήματος, δηλαδή να πάρει στα χέρια του την ιδιάζουσα ερμηνεία της πραγματικότητας ώστε να μάθει να εξυφαίνει τα δεδομένα κατά τρόπο που δικαιώνει την πολυφωνία της συλλογικότητας. Πιο συγκεκριμένα, να μάθει όχι να υφαρπάζει τα δεδομένα και να τα κάνει απολύτως σολιψιστικό του κτήμα ώστε να αναπαραχθεί η Λερναία Ύδρα του προβλήματος, αλλά να μάθει να συμβάλλει σε αυτά με διάθεση συμμετοχής και με αυτοπεποίθηση ως προς το μερτικό του, πάντα όμως με αναγνώριση των ορίων του τι ακριβώς μπορεί να σημαίνει «αλήθεια» ή «αντικειμενικότητα»: στην καλύτερη περίπτωση μια ανοιχτή δεξαμενή ερμηνειών που βρίσκεται στη διάθεσή μας για να εμπλουτίσει τη συνείδηση και να εμπλουτιστεί απ’ αυτήν. Εν κατακλείδι, ας τολμήσουμε να αναδείξουμε τα κακώς κείμενα της αναπαράστασης εκείνης που λέμε «αντικειμενική αλήθεια» και χωρίς ρεμβασισμό ή πολεμική διάθεση (που θα ανανέωνε το πρόβλημα) να στοχεύσουμε στην κρίσιμη ανάδειξη του πόσο εύπλαστο και ρευστό είναι το πληροφοριακό πεδίο – πραγματικός εγκέλαδος κάτω από τα σαθρά θεμέλια εκείνων που ελέγχουν με κρυφά χαρτιά και όχι ως ανοιχτό βιβλίο την κυκλοφορία των ιδεών.

52 προβολές0 σχόλια